Het weer vandaag  

Weather data OK.
Brussel
5 °C
   

Overzicht kalender  

loader
   

Restauratie deel één

In het eerste deel zien jullie hoe de St Magdalenakapel, ook St Gorikskerk genoemd, gegroeid is tot het kerkgebouw dat we nu kennen. Daarna gaat het over de schadeproblematiek ervan en de restauratiewerken.

rsz knipsel24fotoWaarom was dit gebouw aan restaureren toe? Omdat het een mooi en historisch monument is, omdat de kerk een religieus ijkpunt was van de dorpse samenleving, tot ons gekomen met grote opofferingen en inzet van generaties die zelf slechts konden dromen van een stenen huis. Het is dan ook geen keuze dit waardevolle geschenk van onze voorouders te verwaarlozen, ook niet in tijden van schaarse gemeenschapsmiddelen en achteruitboerende religieuze praktijk.

Begin 15de eeuw was de Magdalenakapel vermoedelijk een kruisvormig volume zonder toren of met een verhoogde frontgevelmuur zoals in zuiderse landen gebruikelijk. Merk ook het hoog kerkschip met hoge zijramen op.

Hetzelfde voor de plattegrond: de stippellijnen zijn de omtreklijnen van de huidige ker.

Een toren wordt voor het schip gebouwd al met het huidig volume; dus meteen al vol ambitie.

Dit gebeurt ook zoals je ziet op de in plattegrond 1632: dit is waarschijnlijk deoudste afbeelding van onze kerk en bevestigt de vorige hypothese, maar zulke tekeningen zijn zelden letterlijk te lezen.

Een gelijkaardige evolutie gebeurde bij de St Laurentiuskerk van Ename.

Op een honderd jaar latere tekening zie je het stratenpatroon precies zoals het er nu bijligt. Aan de kerk verschijnen zijbeuken maar minder hoog dan de huidige. Dit moet een bouwkundig huzarenstuk geweest zijn: de zijmuren afbreken en vervangen door de zuilen en bogen die je nu ziet.

Wat op deze volgende plastische tekening erg goed te zien is zijn de raampjes die boven het zijbeuk dak uitsteken. De kerk evolueert naar wat in het jargon het basilicaal type heet. Het stratenpatroon is er hier met de haren bijgesleurd.

Hoger vermeld gaat het over een bouwkundig huzarenstuk, maar niettemin heeft men zomaar de steunberen van de toren die in de weg zaten van de zijbeuken weggebroken. In de jaren 80 wreekte zich dat door een instorting, die opgevangen is door een noodconstructie zoals op de foto na de plastische tekening.

De hoge ramen zijn nog te zien boven de gewelven (een zgn. bouwspoor, een restant van een vroegere bouwfase) want door het verhogen van de zijbeuken zijn deze ramen nutteloos geworden. Ook het 15de eeuws pleisterwerk is nog te zien reikend tot de spantliggers, waaraan een horizontaal plafond hing.

De kerk van Ename is op een aantal punten verwant met deze vroegere bouwfase van onze kerk zoals het horizontale plafond en de hoge zijvensters.

Volgende plattegrond laat zien dat er in de zeventiende eeuw veel werd verbouwd: de zijbeuken werden verhoogd, de dwarsbeuken verhoogd en verlengd, en het vlakke plafond werd vervangen door de toen al ouderwetse gotische ribgewelven. De kerk wordt er luxueuzer door en conform aan de archetypisch-gotische stijl van de plattelandse kerken.

Een interessant bouwspoor: boven het gewelf van het noordertransept zien we de afzaten (stenen afwateringslijsten) van de oudere lagere dwarsbeuk. Of hoe een gebouw haar geschiedenis laat aflezen

Op volgende beelden van de 18de eeuwse tekening zien we een nieuw en groter koor verschijnen. Het kleine koor was bouwvallig geworden en het succes en de ermee samenhangende inkomsten van de 'begankenis' naar de H Magdalena die tegen krankzinnigheid werd aanroepen, en-of jaloezie op de barokke kerk van Mollem, wie weet, heeft de ondernemende pastoor De Batselier eind 18de eeuw het oude koor doen afbreken en er een classicistisch dubbel zo groot koor voor in de plaats doen bouwen. De vierkantshoeve voor de kerk zou de voorloper van de hoeve Michiels, nu Kobbegem Hof kunnen zijn.

rsz knipsel17Volgt nog een plattegrond en tekening van de kerk. Vanop de loopbrug boven het koor op volgende foto zie je duidelijk de aftekening van het dak van het oude kleinere koor. Pastoor De Baetselier en de andere vooraanstaanden wilden wel graag aan het nageslacht verkondigen dat zij het waren die dit vergrote koor hebben gebouwd: het 'ego fecit' of 'ik heb dit gemaakt'; deze inscriptie is de enige van de drie oorspronkelijke op de kopgevels van het koor die nog goed leesbaar is. Met dank aan Jaak Oceley voor de verklaring van deze afkortingen die je op volgende foto kan lezen. Schepen Geert Heyvaert werd uitgenodigd om bij het buitengaan van de officiële voorstelling van de restauratiewerken erlangs te lopen en er even halt te houden. Hij onthulde het gedenkbordje.

Op volgende foto is er nog een interessant bouwspoor: de paradijspoort aan de zuidergevel. Door deze deur werden de doden 'In Paradiso' naar het kerkhof gedragen. Let op de ontlastingsboog boven de deuropening, doorbroken door de (dus recentere) raamdorpel.

Onze kerk telt zeldzame maar interessante figuratieve elementen: de consoles met zgn. maskerkoppen' zowel hierbinnen als buiten aan de noorderdwarsbeuk. Deze is de best bewaarde van de buitenzijde; de meeste zijn weg geërodeerd en niet meer te redden.

1895: pas dan werden de spitsboogvensters voorzien van maaswerk - het gotisch geïnspireerde oersymbool voor 'kerk'. Deze spitsboogramen zijn dus puur 'neo'.

Volgende foto uit 1905, vòòr de grote verbouwing en renovatie die er aankwam; merkt men op dat er geen sacristie is maar wel een aanbouw naast de dwarsbeuk. Ook de witte voegen vallen op.

Op volgende plattegrond is te zien dat rond 1910 de aanbouw-berging afgebroken werd en dat de sacristie aangebouwd is in neogotische stijl. De gewelven zijn voor een deel vernieuwd en de noorderdwarsbeuk hermetst werd. De kerk kreeg het volume dat ze nu heeft. Toen is alle witsteen herpleisterd en beschilderd met nep-voegen. Ouderen onder ons zullen zich dat nog herinneren; op het doksaal zijn er nog sporen van te zien. De barokke zijaltaren werden ontmanteld en vervangen door de huidige die bestaan uit een authentiek altaarblad op één of twee zuilen die misschien uit de St Gorikskerk aan het Torenhof zouden kunnen afkomstig zijn, en een neogotisch altaarstuk.

De - zwart - wit foto die in de school hangt is waarschijnlijk ook van rond 1900, met een verdwenen huis waar later het voetbalveld gekomen is. Vooraan de kasseien van de Broekstraat en de aftakking van een secundaire ‘schramoeleweg’ die achteraf als Willem de Ganckstraat de hoofddoorgangsstraat is geworden. Je ziet ook het huis Prokus en herberg Het Wit Paard.

Tijdens de tweede wereldoorlog eisen de Duitsers de klokken op voor het brons, waarmee ze andere plannen hadden. Niet zonder administratieve ‘gründlichkeit: Ordnung muss sein’, ook in wandaden.

Volgend beeld is een attest uit 1950 waaruit blijkt dat er nieuwe klokken geleverd werden, getekend door Jan Van Houte, de toenmalige voorzitter van de kerkfabriek.

Tijdens de periode 1961 en 1967 gebeurt er een grondige restauratie van de gevels waarbij alles hervoegd werd: de daken en vooral het interieur, alle pleister werd verwijderd, de zuilen afgeschuurd en de lambriseringen weggenomen.

In 1989, is Kobbegem even wereldberoemd wegens een helikopterongeval. Het kruis met haan stond scheef wegens verrotte spits en moest verwijderd worden. In de plaats van een peperdure stelling tot boven te bouwen werd beslist de klus te klaren met een helikopter. Een routinejob die even misgelopen is... en als bij onwaarschijnlijk wonder met alleen maar materiële schade. Dit ongeval kreeg een staartje.

De staart van het helikopterverhaal is het verdwijnen van de verwijderde windhaan. Dit heeft aanleiding gegeven tot indianenverhalen, tot de verdenking van Jean Luc Dehaene toe. Er is dan een noodhaantje teruggeplaatst, dat bij velen in het verkeerde keelgat is geschoten, niet in het minst bij oud burgemeester en staatssecretaris Paul De Keersmaeker. De bedoeling was dus deze haan te vervangen door een waardiger exemplaar.

Het laatste feit dat met de bouwgeschiedenis te maken heeft is de afbraak van de tweebeukige schuur De Bisschop; misschien een herinnering aan de grote hoeven waarmee de kerken bij hun ontstaan verbonden waren.

Op volgende foto’s zien jullie de toestand van het kerkgebouw voor de restauratie van 2012.rsz 1knipsel54

De muren waren sterk bevuild en plaatselijk bemost.

Bij nader toezien is er meer aan de hand dan bevuiling: uitkalving, barsten, oppervlakte-erosie.

De boosdoeners waren de harde cementvoegen aangebracht tijdens de jaren 60 en puterosie door het oplossen van kalkinsluitsels.

Ook door het gebruik van minderwaardig materiaal is het relatief recent metselwerk van het noordertransept in Euvillesteen afgeschilferd door vorstschade.

Doorgaande barsten: worden duidelijker na de ontvoeging. Dit is feitelijk een bouwspoor. Dit kan de aanzetbarst zijn van de aansluiting van de zijbeuk met de traptoren.

Er is maaswerk in de galmgaten, oppervlakerosie en loodslabben voor piet snot.

Het koordak lijkt in orde, op plaatselijke herstellingen na. Maar volgens de veiligheidsnormen van Monumentenwacht zijn er te weinig ladderhaken en bij het bijplaatsen valt een serieus lijk uit de kast.

De bebording bleek in verregaande staat van verval en de leien zo broos als glas. Bij het bekijken van de torenspits valt er een nieuw reuzenlijk uit de kast. (zie laatste foto van deel 1.)

 

 

 

 

Aandacht: om het beste kijkresultaat te hebben kan je het volgende doen:

Via onderaan het “wieltje” de kwaliteit op 1080p HD zetten en op vollledig scherm zetten.

Lees meer in deel 2